Magazine contact #21 - Magazine - Over ons - Concept Wiesner-Hager
back

Niets is zo constant als verandering. En ruimte.

Magazine contact #21

Welke dynamiek bij interdisciplinaire werkgroepen ontstaat, konden wij onlangs meemaken bij een workshop van IG Architektur Wien, uit de serie ‘Aan tafel, alstublieft!’. Onder de noemer ‘Werk << >> Ruimte’ hielden werkgroepen uit de architectuur, economie, consulting en kantoorinrichting zich bezig met vragen over de toekomst van het onderwerp kantoor. Een van de tafel-gastheren was Richard Scheich van architectuurbureau feld72. Met hem en zijn bedrijfspartner Mario Paintner hadden wij in aansluiting op de workshop een gesprek over status quo en de toekomst van de ontwikkeling van kantoorgebouwen.

Welke inzichten heeft u verkregen uit de workshop "Werk << >> Ruimte" van IG Architektur?

Scheich: “In onze werkgroep werd het onderwerp ‘Wat is essentieel voor de verhouding tussen werk en ruimte?’ behandeld. In het gesprek met de deelnemers kwam naar voren in welk razend tempo de ontwikkeling in de kantoorwereld – veroorzaakt door de technologische vooruitgang – zich afspeelt in vergelijking met andere takken in de architectuur. Men had de indruk dat met internet en de mobiele techniek de kantoorruimte bijzaak is geworden. Er werd kritisch gevraagd naar het waarom van deze ontwikkeling.”

 

In hoeverre?

Scheich: “Wij bevinden ons nu in een fase na een periode van extreme flexibilisering waarin men dacht dat alles buiten de ruimte maakbaar was. Maar je hebt het menselijke of de sociale wrijving nodig om de concurrentie een stap voor te zijn. Dat zien ook steeds meer bedrijven in. De medewerkers worden deels weer ‘naar kantoor teruggehaald’. Daarbij gaat het echter niet meer zozeer om de werkplek zelf, maar veeleer om dat wat eromheen zit – om complete concepten van arbeidsomgevingen waarin de afzonderlijke werkplek enkel nog maar een bouwsteen is.”

 

In welke richting veranderen deze arbeidsomgevingen?

Paintner: “Vroeger kregen medewerkers vaak een werkplek die overeenkomstig status en rang in de hiërarchie was ingericht. Tegenwoordig worden kantoren veel sterker afgestemd op werkzaamheden en ook opener ontworpen. Zo probeert men ‘The best of both’ aan te bieden: dus enerzijds de voordelen van een open ruimtestructuur met een hoge flexibiliteit, maar ook de integratie van elementen als concentratiecellen, vergaderruimtes of informele communicatiezones.”

 

Hoe ziet u uw rol als architect met betrekking tot de veranderingen in de arbeidsomgeving?

Scheich: “Enerzijds is de grote uitdaging om duurzame flexibiliteit in het gebouw te creëren. Spreekt men van duurzaam onroerend goed, dan ligt hier wel onze hoofdtaak. Het gaat erom het gebouw zodanig te ontwerpen dat het op zo'n manier voldoet aan alle criteria – zoals hoogte van de ruimte, ruimtetechniek, akoestiek, enzovoorts – dat het gemakkelijk blijft te herstructureren of voor andere gebruiksdoeleinden geschikt te maken. Wij ervaren daarbij een hoge veranderingsdynamiek: een onderneming met duizend medewerkers is steeds ergens aan het veranderen. Maar het kantoor mag geen ‘plek zonder gezicht’ worden. De tweede grote taak van de architectuur is dus het verschaffen van identiteit. Sfeer in de ruimte is een heel belangrijk aspect waaraan een kantoor naast alle technische eisen moet voldoen.”

 

Aan welke kantoorprojecten werkt u momenteel?

Paintner: “Wij hebben al kantoorprojecten voor de deelstaat Niederösterreich en een particuliere onderneming in facility management gerealiseerd. Een zeer spannend project waaraan wij momenteel in een planningssamenwerking met Schenker Salvi Weber Architekten werken, is de ‘Post am Rochus’, dus de nieuwe bedrijfscentrale van de Oostenrijkse Post AG in Wenen. Het pand – het gaat om een gebouw onder monumentenzorg – dat wordt uitgebreid met een nieuwbouw, is in 2017 gereed om in te trekken. De onderneming werd in de afgelopen jaren van meerdere locaties tot een gemeenschappelijke, centrale locatie samengevoegd. Het nieuwe gebouw aan de Rochusmarkt gaat verder in de richting van activiteitsgerelateerd werken met nog meer open structuren.”

 

Hoe verliep de planning of realisatie tot nu toe? Wat zijn de uitdagingen?

Paintner: “Het project werd via een architectuurwedstrijd uitgeschreven en ondersteund door het strategie- en objectadviesbureau M.O.O.CON, waarbij alle eisen in een ruimteprogramma werden vertaald.

Begrijpelijkerwijs hield de opdrachtgever zich pas in de planningsfase na de wedstrijd meer diepgaand en intensief bezig met de concrete kantoorstructuur en binnenarchitectuur. De verantwoordelijke personen hielden zich zeer intensief, onder begeleiding van diverse externe consulenten, bezig met het onderwerp en bezochten ook verschillende referentieprojecten. Daarbij liet men onder meer vooral zijn oog vallen op het Zwitserse postkantoor in Bern als benchmark in de richting van Clean-Desk-Policy – zonder vaste werkplekken –, dat ook het concept van het papierloze kantoor oppakt.”

 

Nu we het toch over nieuwe arbeidsvormen hebben, hoe past u dit toe bij feld72?

Scheich: “Wij zijn met 15 tot 20 mensen, dat varieert, afhankelijk van de projectsituatie. Wij hebben een organisatie met een relatief platte structuur – om die reden werken we met zeer open ruimtelijke omstandigheden. Voor vergaderingen die meer concentratie vragen werd een tijdje geleden een afgescheiden meeting-ruimte toegevoegd. Bij ons heerst voortdurend een creatief proces en zo komt de open ruimtesituatie overeen met de manier waarop wij bij feld72 werken en leven: je krijgt mee wat er zoal speelt bij collega’s, informatie wordt snel en informeel gecommuniceerd. Wat een beetje ontbreekt, zijn aanvullende modules zoals kleinere concentratie- of telefoonplekken.”

 

Vanuit welke gezichtspunten heeft u uw locatie gekozen?

Paintner: (lacht) “Dat heeft zich zo ontwikkeld. Aan het einde van onze studie waren wij samen met collega's op zoek naar een atelier. De ideale ruimte daarvoor vonden wij hier, in dit postindustriële huis – daaruit is vervolgens het kantoor gegroeid waarin wij nu nog ‘leven’, omdat het ons alles biedt wat we nodig hebben. Naast feld72 bevinden zich nog andere architecten, landschapsplanners, designers, een dansstudio en een kleuterschool in het huis. Dit gebouw laat zien dat een passende hoogte van de ruimte en een open basisstructuur alle soorten gebruik toestaat; dat is iets wat men van dergelijke huizen kan leren.”

 

U definieert uw toegang tot architectuur als ‘sociaal verantwoordelijk en duurzaam’ – wat bedoelt u daarmee?

Scheich: “Wij hebben een fundamentele interesse die verder gaat dan het architectonische object, en houden ons heel sterk bezig met de openbare ruimte. Daarbij zijn sociale aspecten – de mens, de maatschappij – heel belangrijk. Wij stellen ons de vraag wat architectuur voor de stedenbouw tot stand brengt en wat daarmee wederom als omgeving voor de mens kan dienen. Dat loopt als een rode draad door ons werk. Architectuur is voor ons een universele claim die veel discursieve elementen bevat, zoals de ontwikkeling naar een sociaal verantwoordelijke, duurzame maatschappij.”

 

Hoe is de huidige situatie voor bedrijven die architectuur creëren in Wenen?

Paintner: “Economisch gezien is de wedstrijdcultuur een extreem lastig onderwerp voor de gehele branche. Voor de kwaliteitsborging pleiten wij natuurlijk nog steeds voor architectuurwedstrijden en staan er ook achter, maar voor de afzonderlijke bureaus is het economisch zeer lastig de acquisitiekosten door te voeren. Het zou wenselijk zijn om veel meer bouwopdrachten, ook uit de particuliere sector, als wedstrijd uit te schrijven.”

Scheich: “Wat bouwprojecten van overheidswege betreft zien wij de toenemende PPP-procedures (opm.: Public Private Partnerships) als problematisch: de overheid trekt zich daardoor deels terug uit haar verantwoordelijkheid als opdrachtgever. Vooral bij de opleidingsbouw vinden wij dat dramatisch, omdat de kwaliteitsborging daaronder lijdt. En dat gaat altijd ten koste van de gebruikers en uiteindelijk ook ten koste van de belastingbetaler die meer (voor minder kwaliteit) moet betalen – zoals in Duitsland al is gebleken.”

Magazine abonneren

U krijgt ons magazine met informatie uit de markt en over Wiesner Hager