Magazine Contact #24 - Magazine - Over ons - Concept Wiesner-Hager
back

Ruimte en droom van Het Nieuwe Werken.

Magazine Contact #24

Het begrip New Work werd 33 jaar geleden geïntroduceerd. Maar wat is er nu van terechtgekomen? Het spectrum van nieuwe werkwijzen reikt van coworking tot en met crowdworking en zou nauwelijks nog meer lijnrecht tegenover elkaar kunnen staan. Een analyse naar aanleiding van de actualiteit.

"Niet het werk maakt de mensen ongelukkig, maar de leugen die wij ons erover vertellen", schrijft de Duitse arbeidspsycholoog en coach Volker Kitz in zijn zojuist verschenen boek "Feierabend"! [Vrije tijd!]  (het uitroepteken moet werkelijk als oproep worden gezien). "Werk bestaat in ons hoofd als idee, als ideaal. De werkelijkheid, het dagelijks werk, is zoveel anders dan het denkbeeld. Zij stelt ons teleur, wij lijden." Alleen in Duitsland, aldus Kitz, lijden 30 miljoen mensen aan passieloosheid in hun werk en voelen zich daardoor gefrustreerd. Wanneer we dit vertalen naar Oostenrijk, zou dit cijfer rond de twee tot drie miljoen werkenden liggen.

Om de om zich heen grijpende ontevredenheid in het dagelijks werk tegen te gaan, die tegen alle veronderstellingen in allesbehalve een hedendaags fenomeen is, heeft de Austroamerikaanse filosoof Frithjof Bergmann het begrip "New Work" geïntroduceerd. Bijgevolg gaat het bij Het Nieuwe Werken om plezier en voldoening, om identificatie met het werk, om deelname aan beslissingsprocessen evenals, last but not least, om een aangename werksfeer. De definitie van Bergmann komt uit 1984. Ook deze chronologische toewijzing moet nadrukkelijk worden voorzien van een uitroepteken, want deze laat zien hoe lang wij ons al bezighouden met visies en utopieën van een nieuwe arbeidswereld. "Het Nieuwe Werken is er allang", schrijft Wolf Lotter in een artikel in het Duitse economische tijdschrift 'brand eins'. Het actuele maartnummer houdt zich daarin op bijna 100 pagina's bezig met het hoofdonderwerp Nieuw Werk. "Wij zoeken naar een betekenis, een cultuur, een kader voor iets dat al realiteit is geworden. Dat is kenmerkend voor onze tijd, en verklaart ook het onbehagen en de vele tegenspraken die er tegenwoordig bestaan tussen het werk en de manier waarop dit georganiseerd is en het wordt gedaan." Bij het nieuwe werkbegrip, aldus Lotter, gaat het "minder om utopieën en visies dan om een nuchtere analyse van dat wat is".

 

Circa 21 procent meer nieuwe digitale banen.

Wat is, kan gemakkelijk in cijfers worden uitgedrukt: beroepen die bouwen op routine en zichzelf herhalende processen in plaats van op kennis en originaliteit, staan op de Rode Lijst, zo is te lezen in een studie van het "Mannheimer Zentrum für Europäische Wirtschaftsforschung" [Mannheimer centrum voor Europees economisch onderzoek]. Als gevolg van de digitalisering en computerisering is in de afgelopen jaren circa tien procent van de beroepen helemaal van de markt verdwenen. Tegelijkertijd zijn er, dankzij de nieuwe technologieën, circa 21 procent meer nieuwe banen bijgekomen.

"Ons huidige denkbeeld van productief werk is hoofdzakelijk afkomstig uit industrieel werk", verklaart de uit Graz afkomstige sociaal- en systeemwetenschapper Manfred Füllsack, "Institut für Systemwissenschaften, Innovations- und Nachhaltigkeitsforschung" (ISIS; instituut voor systeemwetenschappen, innovatie- en duurzaamheidsonderzoek) aan de Karl-Franzens-universiteit in Graz. "Hieraan ten grondslag ligt de nogal kortzichtige opvatting van een primair handmatig, door mannen verricht werk in het kader van industriële productie."

Dat is tegenwoordig anders. New Work heeft de werkende bevolking in de afgelopen 33 jaar geleidelijk radicaal veranderd en heeft tegenwoordig een toestand bereikt waarin het klassieke kantoorwerk van vroeger geweken is voor een breed spectrum aan verschillende werkgelegenheidsmogelijkheden. Dit reikt van onderbetaald, uitbuitend individueel werk in het home office tot en met een gemeenschappelijk systeem waarin het werk van elk individu door de groep wordt ondersteund en meegedragen. Het is verbazingwekkend hoe de twee lijnrecht tegenover elkaar staande, uiterst tegenstrijdige kwaliteiten op de arbeidsmarkt fonetisch op elkaar lijken: crowdworking enerzijds, coworking anderzijds.

 

Risico's en bijwerkingen

Bij crowdworking worden opdrachten middels webgebaseerde platformen door individuele personen, instituten of bedrijven verstrekt aan een min of meer vastgelegd aantal mensen", verklaart Christiane Benner, uitgeefster van het in 2014 verschenen boek "Crowdwork. Zurück in die Zukunft" [Crowdwork. Terug naar de toekomst]. "Complexe taken worden vaak ontleed in kleine deeltaken, voordat ze worden aanbesteed. Op deze manier kunnen de inspanningen voor het afhandelen van de taken en de kosten worden verlaagd." Crowdworking, aldus de sociologe, kan niet alleen voor bedrijven, maar ook voor werknemers kansen inhouden, bijvoorbeeld gemakkelijker toegang tot werk voor die mensen die geen succes hebben op de reguliere arbeidsmarkt. En ze waarschuwt tegelijkertijd: "Crowdworking houdt ook risico's in zoals bijvoorbeeld gering inkomen, gebrekkige gezondheidszorg, ontbrekende sociale zekerheid en ontgrenzing van werk."

Crowdworkers weten ook vaak helemaal niet voor wie ze werken, want de opdrachtgevers zijn gewoonlijk anoniem, vult Sylvia Kuba, crowdworking-expert bij de "Arbeiterkammer Wien" (AK; Kamer van Arbeid) aan. "De betaling ligt meestal onder de officiële minimumlonen. Daarbij komt dat men alleen al een kwart van de werktijd moet besteden aan het zoeken naar opdrachten. Om op die basis een bestaan op te bouwen, is niet gemakkelijk." In een studie naar de levens- en werkkwaliteit van de werkende crowd kwam de AK erachter dat de meest voorkomende crowd-opdrachten eenvoudig kantoorwerk, clickwork, IT-services en werkzaamheden in creatieve sectoren betreffen, bijvoorbeeld copywriting, grafisch ontwerp en logo- en slogan-pitches.

's Werelds succesvolste, en vanwege zijn lage lonen ook de vaakst bekritiseerde, crowdwork-aanbieder is Amazon Mechanical Turk. Circa een half miljoen mensen over de hele wereld verdienen door meewerken in de crowd kleine en zeer kleine bedragen. Andere in Oostenrijk gebruikte aanbieders zijn Clickworker, Crowd Guru, crowdsite, Streetspotr, Testbird, jovoto, twago, upwork en 99designs. Over het aantal in Oostenrijk werkzame crowdworkers is tot nu toe weinig bekend.

Ze hebben allemaal echter gemeen dat ze vanwege de slechte arbeidsvoorwaarden door experts allang worden betiteld als "digitale dagloners" en "digitale stukwerkers". "Niet de crowdworkers, maar de platformen moeten transparant worden, aan de hand van criteria zoals beloning, betalingsmoraal of realistische taakstellingen", eist schrijfster Brenner. "Ons doel is een dienovereenkomstig reputatiesysteem op de platformen te programmeren en op te zetten."

 

Mother of coworking

Aan het andere eind van het spectrum van New Work, aan te bevelen over dit onderwerp is de blog newworkblog.de, staan collectieve arbeidsmodellen zoals bijvoorbeeld samenwerking of coworking. In tegenstelling tot het meestal geïsoleerde crowdworking in het home office gaat het daarbij om een arbeidscultuur in de gemeenschap. De eerste Coworking-Space in de geschiedenis werd in 2002 in Wenen (!) opgericht. De Schraubenfabrik in de wijk Leopoldstadt, die zichzelf ook "Mother of coworking" noemt, biedt werkplekken met infrastructuur en diverse mogelijkheden om met elkaar van gedachten te wisselen. Tegenwoordig wordt de voormalige productielocatie gebruikt door 40 zelfstandige onderneemsters en MKB's op het gebied van creatieve industrie, gezondheid, onderzoek en IT. Ook menig startend ondernemer is van de partij.

Veel meer geluk met de internationale publiciteit had echter de voormalig Hat Factory in San Francisco, drie jaar later. Brad Neuberg, digitale nomade, had geen zin meer in het café te werken en besloot vervolgens de exorbitant hoge kantoorhuren te delen met enkele zelfstandige gelijkgezinden. Met het op de voorgrond geplaatste voordeel van intellectuele uitwisseling en de nieuwe merknaam "Coworking" begon het New-Work-idee zijn zegetocht rond de aardbol. De rest kan worden nagelezen op Wikipedia

"Coworking heeft in slechts tien jaar tijd onze arbeidscultuur compleet veranderd", zegt Romy Sigl, oprichtster en hoofd van het in 2012 opgerichte Coworking Salzburg. "Tegenwoordig is het voor iedereen mogelijk om met een computer, een internetaansluiting, goede opleiding en een portie gezond zelfvertrouwen een bedrijf op te richten. En men heeft daarvoor niet eens meer een eigen ruimte nodig, want deze kan men met anderen delen." De Coworking-Space in het technologiecentrum Techno-Z is 360 vierkante meter groot en biedt plek voor 35 medewerkers. Deze huren met een 10-daags abonnement van rond 210 euro een plekje en kunnen op deze manier niet alleen genieten van gemeenschap, maar ook profiteren van kennisuitwisseling en van het interdisciplinaire netwerk. De gemiddelde bezetting ligt bij 80 procent.

Voorbeeld voor Sigl, die zichzelf "pionier voor Het Nieuwe Werken" noemt, was de Coworking-Space Betahaus in Berlijn dat intussen al dependances in Hamburg, Lissabon en Sofia heeft. Steeds weer is Sigl, ook vandaag nog, onderweg in Duitsland, Portugal, Libanon en Egypte om de nieuwste trends te ontdekken en deze ook voor Salzburg aan te passen. Een ervan: "Coworking en baby" voor werkende jonge moeders. Daarbij komen netwerkontmoetingen, startup-party's en gratis sparring-partnering in de lunchpauze: voor een als traktatie opgezette pizzamiddagorgie plus cola voor de crowd krijgt men van alle aanwezigen gefundeerde feedback over het nieuwste grafische concept of business-concept.

"Meubels zijn mij bij dit alles behoorlijk om het even", geeft Sigl openlijk toe. "Coworking Salzburg is ingericht met Ikea- en vintage-meubels, want het belangrijkste bij het coworking is nog altijd de community." Niet helemaal zo om het even ziet Bernhard Kern, directeur van Roomware Consulting GmbH dit. "Coworking heeft te maken met samenwerking en communicatie en dan spelen de meubels niet alleen een belangrijke, maar een centrale rol", aldus Kern. "Of wij het nu hebben over Coworking-Spaces of over coworking in de zin van coöperatie en samenwerking binnen een bedrijf, het allerbelangrijkste is het laten varen van de hiërarchie en het opzetten van een kantoor en infrastructuur op ooghoogte." Daarbij hoort ook een innovatief en dienovereenkomstig divers te gebruiken meubilair.

 

Sprong naar het New Work gemakkelijk gemaakt

Op dit moment neemt de vraag naar Open-Space-oplossingen en Coworking-Areas in het Office-segment dramatisch toe, legt de Roomware-directeur uit. "De trend heeft allang de grote en kleine steden in Oostenrijk bereikt. En ik denk dat de nieuwe kantooroplossingen vanwege hun openheid, flexibiliteit en gemakkelijke aanpasbaarheid niet alleen geschikt zijn voor coworking, maar voortaan ook voor Scrum, Design-Thinking en sociocratische bedrijfsvoering. Communicatie op de werkplek is tijdloos."

Tegenwoordig wordt zelfs in kleine dorpen gedacht over het inrichten van Coworking Areas bij het dorpsplein, zodat de inwoners kennis kunnen maken met het concept New Work. Er is bijvoorbeeld ook een oude tabaksfabriek in Linz die momenteel wordt omgetoverd tot Oostenrijks’ grootste centrum voor creatieve industrieën. Een tijdje geleden heeft tabakfabriek een wedstrijd uitgeschreven met de titel Die zündende Idee (een sprankje genialiteit). Hiermee wilden ze ideeën en concepten aanwakkeren die antwoord geven op de vraag wat er gedaan moet worden om technologische en industriële ontwikkeling mogelijk te maken in harmonie met mens en milieu. De winnaar van deze wedstrijd krijgt een huurvrije denktankruimte in de tabaksfabriek – voor de rest van zijn leven! Een wel zeer passende manier om het concept New Work te benadrukken.

Wojciech Czaja

Magazine abonneren!

U krijgt ons magazine met informatie uit de markt en over Wiesner Hager.