Magazine Contact #26 - Magazine - Over ons - Concept Wiesner-Hager
back

Vrijdenkers onder elkaar.

Magazine Contact #26

Wanneer, hoe en waar ze werken, willen steeds meer medewerkers zelf kiezen. Maar hoe ver kan en mag vrijheid gaan? Een essay over het nieuwe statussymbool op het werk.

"Wat voor nut heeft de vrijheid van gedachten, wanneer deze niet resulteert in de vrijheid van handelen?" De woorden van de Ierse schrijver Jonathan Swift dateren van meer dan 300 jaar geleden, en toch lijken ze niets aan actualiteit te hebben verloren. In de politiek, in de economie, in de individuele inrichting van ons privéleven zijn we vandaag zo vrij als nooit tevoren, tenminste op onze breedtegraden. Alleen in de context van werk is het begrip vrijheid nog behoorlijk onbekend. Ondanks alle inspanningen om de medewerker een aangename werkplek te bieden, ondanks alle theoretische uiteenzettingen op het gebied van Employer Branding ervaren veel werknemers in hun bedrijf een bepaalde opgeslotenheid. Volgens het opiniepeilingsinstituut Gallup heeft 84% van alle werknemers een geringe of geen emotionele binding met hun bedrijf (bron: Gallup Engagement Index 2015). Dat cijfer is frappant.

"Onze arbeidswereld draagt vaak de boodschap uit dat individuele behoeften en wensen voor bedrijven niet belangrijk zijn, geen wonder", zei Jim Keane, CEO van de Amerikaanse kantoorinrichter Steelcase, enkele maanden geleden in een gesprek met de Harvard Business Manager. "Zouden de machines in de fabrieken net zo inefficiënt worden ingezet als de medewerkers, dan zouden de aandeelhouders in alle staten zijn." De aanzet voor een oplossing is volgens Keane om de medewerkers meer vrijheid te geven. "Vrijheid is het nieuwe statussymbool. Om het individuele potentieel vrij te laten komen, moeten we de medewerkers de keus laten. Ze hebben ruimte voor zelfontplooiing nodig om hun individuele werkstijl te ontdekken." Dit appel wordt niet alleen gedaan m.b.t. de inrichting van de werkplek, maar uiteindelijk tot de gehele bedrijfscultuur.

 

Motivatie door autonomie.

Uit diverse studies van de afgelopen jaren is bekend dat sociale betrekkingen en vriendschappen in het bedrijf een groot verloop tegengaan. In het callcenter van de Bank of America, waar het management klaagde over het feit dat hun werknemers regelmatig ontslag namen, werd bij wijze van proef ingevoerd dat de werknemers zelf mochten bepalen wanneer ze pauze namen. "Toen de medewerkers zelf konden bepalen, wanneer ze pauze namen", vertelt Keane, "hadden ze opeens de mogelijkheid om gericht af te spreken met collega's die ze leuk vonden. Langzamerhand ontwikkelden zich betrekkingen, en het verlooppercentage daalde."

Ook hier bij ons houden we ons al bezig met de facetten van het begrip vrijheid in de context van het werk. "Afhankelijk van de bedrijfscultuur en van de eigen positie in het bedrijf is vrijheid altijd ook een bepaalde, individuele handelingsspeelruimte", legt de arbeidspsychologe Christine Korak, directrice van Agil Gesundheitsmanagement in Graz, uit. "Wie met autonomie, eigen verantwoordelijkheid en eigen organisatievermogen kan werken, is tevredener en gemotiveerder. De werkgever profiteert daarvan in de vorm van gezondheid, arbeidsefficiëntie en een duidelijk grotere loyaliteit aan het bedrijf." Vooral met betrekking tot de tijdsindeling vraagt Korak een minimale mate van vrijheid.

 

"Er zijn zogenaamde leeuweriken, kolibries en uilen, en afhankelijk van het betreffende chronotype of van de chronobiologische cyclus functioneren wij allemaal op verschillende tijden van dag en nacht verschillend goed. Daarom roep ik er altijd toe op om de medewerkers een bepaalde vrijheid qua tijd te geven." De grenzen, zo legt de psychologe uit, liggen daar waar de vrijheid een eigen leven gaat leiden en de output niet meer controleerbaar is. En natuurlijk mogen we niet vergeten dat er ook arbeidstypes zijn die te veel vrijheid onaangenaam en beangstigend vinden. De juiste dosis moet van geval tot geval worden afgewogen.

 

Collectieve bedrijfsvoering.

Ook vrijheid qua locatie wordt steeds vaker door werkgevers aangeboden en door werknemers gevraagd. "Wie zich tegenwoordig als aantrekkelijk bedrijf op de markt wil positioneren, die zal zijn medewerkers ook dienovereenkomstig aantrekkelijke arbeidsvoorwaarden moeten bieden", aldus Ewald Stückler, directeur van de Weense consultancy- en planningsfirma Tecno Office Consult. "Een bepaald aanbod aan stemmingen en werksettings zou ik vandaag al als standaard beschouwen, wetende dat deze standaard nog lang niet overal aanwezig is." Voor de telecomaanbieder Drei, van de Hutchison Holding, verbouwde hij de bedrijfslocatie aan de Brünner Straße en verdeelde het gebouw in verschillende belevingszones. Zelfs in de tuin werden – uitgerust met houten roosters, groentebedden, staande lampen, outdoor-fauteuils en zelfs een kleine minigolfbaan – werkzones met WiFi ingericht. "Ik adviseer altijd dat het management de ter beschikking gestelde mate van vrijheid ook altijd voor zichzelf claimt en een positief voorbeeld geeft", aldus Stückler. "Er is niets beters dan een CEO die in de pauze zelf eens met de minigolfclub zwaait of voor een informele bespreking onder een boom gaat zitten."

In enkele gevallen gaat de vrijheid zelfs zo ver dat hele hiërarchiestructuren wegvallen en het bedrijf door de medewerkers collectief wordt geleid. "Het Weense bedrijf Tele Haase, dat wij als consultants hebben begeleid, bestaat min of meer uit zelfsturende teams zonder chefs", zegt Bernhard Kern, CEO van Roomware Consulting GmbH. "Dat komt natuurlijk ook tot uiting in de inrichting van de kantoorruimtes. Belangrijk is alleen dat deze hoge mate van vrijheid geen kunstmatig opgezet masker is, maar bij het bedrijf past. Wanneer dat het geval is, dan is dat in het ideale geval een win-win-situatie voor beide partijen." Nog vrijer, nog vooruitstrevender is het bedrijf Waldviertler Schuhe van Heini Staudinger in Schrems, dat net bezig is met het invoeren van een sociocratische kantoorstructuur. Dan heeft niet meer de chef het voor het zeggen zoals heel lang verleden, maar het collectief van elke afzonderlijke medewerk(st) er, die van nu af aan hun eigen wensen en voorstellingen van arbeidscultuur en verantwoordelijkheid kunnen inbrengen. Met een Ja net zo goed als met een Nee. Hoe zei de Franse schrijver en filosoof Jean-Jacques Rousseau het ook alweer? "De vrijheid van de mens is niet gelegen in het feit dat hij kan doen wat hij wil, maar dat hij niet hoeft te doen wat hij niet wil."

 

Wojciech Czaja

Magazine abonneren!

U krijgt ons magazine met informatie uit de markt en over Wiesner Hager.