Magazine Contact #28 - Magazine - Over ons - Concept Wiesner-Hager
back

Welkom in het tijdperk van de (kunstmatig) intelligente kantoren.

Magazine Contact #28

De kunstmatige intelligentie heeft allang zijn intrede gedaan in het dagelijks kantoorleven. Maar opgelet: experts willen in overweging geven dat wij met de toenemende digitalisering ook onze klassiek menselijke vaardigheden als tastzin, communicatie en emotionele competentie niet buiten beschouwing mogen laten. Het een kan niet zonder het ander. Dan is op het laatst de vraag: Welke uitwerking heeft dat alles op de inrichting van onze werkruimtes?

"Hoe kan ik helpen?", vraagt Robert. "Begrepen. Ik laat je de gedetailleerde tekening voor pijler 5.3 op de tweede onderverdieping garage zien." Nauwelijks is de tekening geopend of er blijkt dat de aanrijdbeveiliging van verzinkt staal verkeerd geproduceerd en dus foutief gemonteerd werd. "Ik stuur de net gemaakte foto's met gebreken met je digitale handtekening nu direct naar het bouwbureau. Moet ik een vervangend onderdeel bestellen? Begrepen. Ik bestel een vervangend onderdeel aanrijdbeveiliging voor pijler 5.3 op de tweede onderverdieping garage. Levering over tien werkdagen. Kan ik nog meer voor je doen?"

 

Robert draagt een turkooizen overall en een oranje bouwhelm op zijn hoofd. Bovendien heeft hij een onweerstaanbare glimlach als in een tandpastareclame en een aangename, sympathiek klinkende stem als uit een luisterboek. "Robert is onze nieuwste ontwikkeling om de productie-, montage- en serviceprocessen op de bouwplaats te vereenvoudigen", zegt Benjamin Schwärzler, directeur van het Weense bedrijf Tablet Solutions en oprichter en uitvinder van de digitale bouwplaats-assistent WorkHeld, waar al bedrijven als bijvoorbeeld Siemens, Daimler en de Oostenrijkse kabelbaanfabrikant Doppelmayr hun toevlucht toe nemen. "Met Robert bespaart de bouwvakker op de bouwplaats zich het typen en kan het melden en het verhelpen van gebreken nu nog sneller, nog efficiënter afhandelen dan voorheen. Op deze manier kunnen wij enorme wrijvingsverliezen in de communicatie en het werk op de bouwplaats vermijden." De toepassingsgebieden van WorkHeld omvatten naast gebrekenmanagement bijvoorbeeld materiaal- en installatiemanagement, bouwplaatslogistiek, machineservice, tijd- en onkostenregistratie evenals elke vorm van automatische rapporten op het gebied van de bouw en het facility management. Dankzij kunstmatige intelligentie is de app volgens de fabrikant in staat zelfstandig bij te leren. Rijst dus onvermijdelijk de vraag: zal Robert op een dag de mens hebben vervangen?

Experts verwachten door de toepassing van kunstmatige intelligentie (KI) vóór 2025 alleen in Oostenrijk circa 48 miljard euro aan extra productie en circa 38 miljard euro aan extra toegevoegde waarde. "Zichtbaarheid en connectiviteit zijn de vormende kenmerken van een Smart Factory", zegt Roland Sommer, directeur van het in 2015 opgerichte platform Industrie 4.0 dat zich ten doel heeft gesteld de nieuwe technologische ontwikkelingen en innovaties op het gebied van digitalisering zo goed mogelijk te benutten en de verandering voor de maatschappij sociaal verantwoord vorm te geven. "De medewerkers hebben op elk moment toegang tot tijdschema's, kwaliteitsgegevens, voorraadstatus en noodzakelijke veranderingen. De afzonderlijke afdelingen van het bedrijf kunnen elektronisch met elkaar worden verbonden om samen te werken en de productiviteit en efficiëntie te verhogen."

 

En toch zijn de meeste mensen angstig, wanneer ze met het onderwerp KI in aanraking komen. Volgens een onderzoek in Duitsland ziet 41 procent van de medewerkers in de nieuwe KI-toepassingen een bedreiging voor het overleven van de mensheid, 25 procent vreest dat intelligente computers hun werk overnemen en 17 procent ziet een gevaar voor zijn privacy. "Daarbij berust de vrees voor de wereldheerschappij van de robots en een digitaal precariaat op de onzekerheid voor al het nieuwe, en eigenlijk geldt dat voor elke innovatie", schrijft de Duitse ondernemer en SPD-middenstandscommissaris Harald Christ in een gastcommentaar in de Duitse bedrijfskrant 'Handelsblatt'. "Toen de spoorweg werd uitgevonden, geloofden wetenschappers dat de mensen bij snelheden van meer dan 30 kilometer per uur geestesstoornissen te wachten staan. Zelfs de automobiel was men eerst vijandig gezind. Angstige burgers groeven aan het einde van de 19e eeuw straten op of spanden er kabels over om de nieuwe motorkoetsen te stoppen." Terugblikkend echter, aldus Christ, is nog geen innovatie in een catastrofe geëindigd. Nog geen enkele heeft onze welvaart verminderd. En nog geen enkele heeft ons massawerkloosheid bezorgd. Om ervoor te zorgen dat ook de disruptie die momenteel gaande is, de mens baat en niet schaadt, moet men zich juist met het onderwerp bezighouden. "Het belangrijkste is om de negativiteit rondom digitalisering en kunstmatige intelligentie weg te halen en de verandering als kans en hulp te zien", denkt de Weense organisatie- en arbeidspsychologe Bettina Wegleiter. "Idealiter neemt de KI routinewerkzaamheden op zich die toch al niemand wil doen: organisatie, commerciële dingen, cijfer- en gegevenscontroles. Dat maakt ressources vrij voor nieuwe, efficiëntere en hoger gekwalificeerde banen in het bedrijf. Maar ja, natuurlijk zal het nodig zijn om met deze stroom mee te zwemmen. Wie niet meedoet, zal vroeger of later het contact verliezen". Dat komt ook overeen met de inschatting van Guido Zimmermann, Senior Economist bij de Landesbank Baden-Württemberg (LBBW): "Het grootste probleem zal niet zijn dat het werk opraakt, maar dat het soort werk verandert en wij ons tijdig daarop moeten voorbereiden."

 

De grootste veranderingen zijn te verwachten in de producerende industrie, in de TMT-branche (technologie, media, telecommunicatie) en op FinTech-gebied. Nu al wordt een groot deel van beleggingsadviezen door robo-advisors gedaan, dus door algoritmen die wat betreft duur, beleggingssom en risicobereidheid de telkens beste beleggingsvorm voor de eindklant berekenen en automatisch de betreffende investeringen doen. Bij complexe juridische gevallen, bij sollicitatieprocedures of bijvoorbeeld bij online-klantenadvies gaat het net zo. Bij de onlinewinkel Zalando moeten ongeveer 250 marketingspecialisten bespaard en door algoritmen vervangen worden. En terwijl bij de China Merchants Bank vroeger circa 7000 medewerkers werkten die zich bezig hielden met aanvragen van klanten, neemt één enkele bot tegenwoordig automatisch tot wel twee miljoen communicatiegevallen voor zijn rekening.

De grootste veranderingen zijn te verwachten in de producerende industrie, in de TMT-branche (technologie, media, telecommunicatie) en op FinTech-gebied. Nu al wordt een groot deel van beleggingsadviezen door robo-advisors gedaan, dus door algoritmen die wat betreft duur, beleggingssom en risicobereidheid de telkens beste beleggingsvorm voor de eindklant berekenen en automatisch de betreffende investeringen doen. Bij complexe juridische gevallen, bij sollicitatieprocedures of bijvoorbeeld bij online-klantenadvies gaat het net zo. Bij de onlinewinkel Zalando moeten ongeveer 250 marketingspecialisten bespaard en door algoritmen vervangen worden. En terwijl bij de China Merchants Bank vroeger circa 7000 medewerkers werkten die zich bezig hielden met aanvragen van klanten, neemt één enkele bot tegenwoordig automatisch tot wel twee miljoen communicatiegevallen voor zijn rekening.

 

Een in 2018 gepubliceerde OECD-studie komt tot de conclusie dat in de industriële landen elke tweede baan aanzienlijk getroffen zal worden door automatisering. 14 procent van alle beroepsprofielen is volgens de huidige stand "hoog automatiseerbaar" en loopt extra gevaar. In de VS is het aandeel volgens een detailstudie van de econoom Carl Benedikt Frey en de informaticus Michael Osborne zelfs nog hoger. Een eveneens door de OECD ontwikkelde tool helpt nu werknemers bij het voorspellen van de uitwerkingen op hun eigen baan. Een eerste zelftest openbaart de ergste toekomstbeelden voor tekstschrijvers en journalisten. Bedankt, toekomst!

 

"De ontwikkeling is niet te stoppen, maar om ervoor te zorgen dat de functiescheiding tussen mens en machine goed functioneert, is er een zorgvuldige begeleiding nodig", legt Christian Blind uit. Al sinds geruime tijd houdt de arbeidspsycholoog uit Salzburg zich bezig met zogenoemd computerondersteund geestelijk werk en de uitwerkingen op het dagelijks kantoorleven. "Je kunt niet gewoon maar een Alexa voor een medewerker neerzetten en afwachten wat er gebeurt. Bij de implementatie van mensgecentreerde technologieën moeten tools worden toegepast die een stapsgewijs aanleren van innovaties op een transparante en menselijk aangename wijze mogelijk maken." Eigen normen zoals bijvoorbeeld de ISO 14915 en de DIN EN ISO 13407 moeten de Usability Engineering en de gebruikersvriendelijkheid van nieuwe software uniform maken. "Want", aldus Blind, "in het begin weten de mensen meestal nog niet wat ze allemaal niet weten."

Dan is op het laatst de vraag: Welke uitwerkingen heeft KI eigenlijk op de fysieke vorm van onze werkruimtes? In Zwitserland zijn dat precies die vragen waar studenten op hogescholen en universiteiten in het leerplan tegenwoordig al intensief mee worden geconfronteerd. "Zonder sensibilisering kan het onderwerp overslaan naar angst en afwijzing", zegt Sibylla Amstutz, professor voor techniek en architectuur evenals hoofd van de onderzoeksgroep architectuur en binnenhuisarchitectuur aan de hogeschool van Luzern. "Daarom proberen wij onze studenten zodanig op te leiden dat ze de nieuwe technologieën met een vanzelfsprekendheid in hun expertise kunnen integreren. Wij onderzoeken toepassingsgericht en adviseren bedrijven bij Change-Management-processen en implementaties van Scrum, nieuwe technologieën en kunstmatige intelligentie."

 

Het belangrijkste inzicht uit de gezamenlijke workshops: "Tegen de achtergrond van de toenemende digitalisering is er een verlangen naar fysieke, haptisch voelbare en emotioneel rakende ruimtes – en dat is een duidelijke tegengestelde tendens tot de digitale, kunstmatige en virtuele ontwikkelingen", aldus Amstutz. "De individuele werkplek zoals wij deze kennen, wordt steeds meer naar de achtergrond verdrongen. Ook klassieke vergaderkamers met Clean-Desk-Policy zullen in de toekomst aan betekenis verliezen. In plaats daarvan ontstaan nieuwe collectieve en communicatieve ruimtes waarin je net als bij Scrum gebruikelijk ook creatieve, projectgerelateerde sporen op de tafels, aan de muren, in de ruimtes kan achterlaten. Het gaat om plekken van intermenselijke ontmoeting – met alle emotionaliteit en zinnelijkheid."

 

Een mooie anekdote heeft de professor paraat: In haar meest recente projecten die zij in het kader van een digitale verandering begeleidde, wilden de jonge medewerkers trendmatig lichtere kleuren, natuurlijkere materialen en een algemeen gezelligere arbeidssetting dan de veelal oudere medewerkers die weliswaar al langer bij het bedrijf waren, maar daarentegen minder raakvlakken met nieuwe technologieën hebben. "In een van onze projecten is er zelfs een klein team van erg jonge mensen die elke dag samen door het kantoor wandelen en collectief voor de planten zorgen. "Dat stemt je bij alle kunstmatige intelligentie toch optimistisch, of niet?"

 

Wojciech Czaja

Magazine abonneren!

U krijgt ons magazine met informatie uit de markt en over Wiesner Hager